Lerarenkorps college Oostende in 1920. Benoot is de tweede van links. Bron: HOUWEN (R.), Een collegemeester vertelt. Oostende, 1979.

Over zijn vierjarig verblijf te Kortemark vonden we een getuigenis van moeder Anastasie, de latere algemene overste van de zusters:

“Priester A. Benoot was goed aanvaard in onze congregatie, maar de tijd was te kort om te kunnen spreken van stempel slaan. De reden van zijn heengaan? Niemand van de nog overlevende Zusters weet het precies. Het was toen al zo gesluierd en mysterieus. Als piep-jonge Zuster heb ik die vrome Priester goed gekend: intellektueel, zeer sympathiek, vol humor en echt aangenaam in zijn omgang, opvallend “Vlaming”[3]. Zeer gevoelig voor vriendschap, vertrouwen en lijden. Men kreeg soms de indruk dat hij leed – nu zou men zeggen “problemen had”. En toch was hij altijd opgewekt en blij. Hij was buitengwoon vrijgevig: niets voor zichzelf, alles voor de anderen.

Zijn conferenties voor de Zusters waren rijk aan inhoud, eenvoudig en pittig; hij sprak zeer gemakkelijk  en gemoedelijk. De leerlingen van de Kostschool hadden hem zeer graag om zijn optimisme. Zijn geestelijke leiding was iets “speciaal”. Na zijn heengaan naar Kortrijk is er weinig kontakt geweest met de congregatie”[4].

E.H. August Benoot met een groep leerlingen uit de Kortemarkse Landbouwhuishoudschool. Links: directrice Zr Beatrix, rechts lerares Zr Madeleine.

Zr Alberta verklaart zijn vroegtijdig vertrek als volgt:

“Mijn zusters kennen Z.E.H. Benoot. Zij waren hier tot en met het schooljaar 1931-1932 en vertelden over een conflict met de directrice om reden van examenpunten die niet toegekend waren aan een leerlinge van de landbouwhuishoudschool. Begin oktober 1934 trad ik binnen in het klooster. Hij was zeer goed. Nooit heb ik iets verdachts bemerkt”[5].

Het valt ook op dat hij ontbreekt op de gelegenheidsfoto bij de inwijding van de nieuwe landbouwhuishoudschool in 1939. Was dit toeval?

In 1935 zei Benoot definitief vaarwel aan Kortemark om dezelfde functie op te nemen bij de Zusters van de H. Familie te Kortrijk die werkzaam waren in de bejaardenzorg. Tijdens WO II werd Benoot daar ernstig ziek:

“De grootste oorzaak was niet de bombardementen, maar wel het tekort aan degelijke voeding voor de bejaarden. Persoonlijk deed hij voetstappen bij openbare inrichtingen, bezocht landbouwers en vrienden, maar bekwam het resultaat niet die hij wenste en daaraan begaven zijn zenuwen, zo erg, dat hij in een inrichting diende verzorgd te worden. Hij was gelukkig als hij armen kon gelukkig maken”[6].

Hij was pas 55 jaar toen hij in 1944 op rust ging in zijn geboortestad Poperinge waar hij aan de Valkstraat samenwoonde met zijn zus en broer.

Een minder gekende kant van August Benoot, alias Radaf Meyseune, is zijn schrijverstalent. In 1928, toen hij onderpastoor was in Oudenburg, publiceerde hij Christus-Koning, een bijbels toneelspel dat later nog in Gent en in Nederland werd opgevoerd. In 1930 volgde de streekroman Het Klokhof dat voor strubbelingen zorgde omdat bepaalde families zich in de personages herkenden. Ook de Franse literatuur interesseerde hem. Hij was trouwens één van de beste Bloy-kenners[7] over wie hij veel heeft geschreven maar niets gepubliceerd[8].

“Hij was zeer spiritueel in zijn gesprekken, schrijft zijn neef, uiterst eenvoudig en sober in zijn levensopvatting, heel erg gebrand op echte rechtvaardigheid, rukte zicht voortdurend los uit alle mogelijke vormen van eng katholicisme en machtsmisbruik dat daar uit voortvloeide. Eigenlijk was hij links gericht en bleef hij een verwoede Belgicist”.

Pas in 1953, ter gelegenheid van de patriotische Fosty-betoging[9] te Diksmuide, zou zijn eigenzinnig en rebels karakter echt aan de oppervlakte komen en tot controverse leiden. Om incidenten en een tegenbetoging van Vlaamse, vooral Leuvense hoogstudenten, te vermijden, had kardinaal Van Roey verboden dat geestelijken in openlucht de mis zouden opdragen. Oud-legeralmoezenier Benoot nam een loopje met dat verbod. Hij ging voor in een gebedsmoment in openlucht maar droeg de mis … in de kerk op. De vrijzinnige liberale en socialistische pers interpreteerden dit als een vorm van verzet tegen de hiërarchie. Hiervoor werd Benoot op handen gedragen en gebruikt door al wat links was. Benoot liep in de val en stond gretig interviews toe aan Pourquoi pas en aan Le Soir die later werden overgenomen door De Volksgazet en Voor allen. In de Pourquoi pas sneerde hij naar het episcopaat:

“Ik heb veel missen gelezen in open lucht. (…) Het was in 1916 [in de loopgraven]. Toen was daar geen toelating voor nodig. Het is waar ook dat men daar geen gevaar liep om een Bisschop te ontmoeten”.[10]

In Le Soir van 2 december 1953 ging hij nog een stapje verder. Niet alleen beschuldigde hij de familie Sansen, uitgevers van De Poperingenaar (later Het Wekelijks Nieuws) van collaboratie met de Duitsers, bovendien verloor hij de pedalen toen hij het (vrij) onderwijs extreem rechtse sympathieën verweet:
“Je ne parlerai pas de certaine grande presse flamande, vouée à la défense des intérêts des inciviques et à une incontestable renaissance du néo-nazisme. Celui-ci n’est, hélas! Pas un vain mot. Il existe. Il est parfois impunément professé dans certaines écoles où la lecture de ‘Mein Kampf’ de Hitler est encore ouvertement conseillée” […].

Mais l’opinion ici, est dangereusement conduite par une feuille hebdomadaire, éditée à Poperinghe par ceux-là mêmes qui sous l’occupation, le mettaient sous un autre titre[11], au service des Allemands en lançant des appels pour le service au front de l’Est, etc. Condamnés après la libération, ils ont été remis en selle grâce à certaines interventions et aujourd’hui ils font la pluie et le beau temps à Poperinghe, menaçant ceux qui oseraient leur faire opposition”.

“Un prêtre courageux”, blokletterde Le Peuple[12]. De Volksgazet maakte van de gelegenheid gretig gebruik om een campagne op te zetten tegen het vrij onderwijs en tegen CVP-minister van onderwijs Pierre Harmel:

“In welke Vlaamse Katholieke scholen is het dat men de lezing van ‘Mein Kampf’ aanprijst? Is het om zulke ‘opvoeding’ te bevorderen dat minister Harmel en de C.V.P.-regering steeds meer en meer millioenen aan hun onderwijsinstellingen toekennen?”.

Zonder het te beseffen, werd Benoot meegesleurd in een politiek spel dat het daaropvolgende jaar zou uitmonden in de “schoolstrijd”.

Ondertussen brak de storm los in de Vlaamsgezinde kranten. Het Wekelijks Nieuws reageerde heel heftig tegen Benoot die nochtans jaren lang bijdragen had geschreven voor deze plaatselijke krant. Benoot stuurde een aangetekend schrijven naar de uitgever en eiste recht op antwoord. Pallieter schreef:

“Het is langs de kant van de patriotse cocorico dat wij moeten de reden zoeken van het merkwaardig feit dat een katholiek priester in vrijzinnige kranten als ‘courageux’ geloofd en geprezen wordt”[13].

Doordat de verkiezingen van 1954[14] voor de deur stonden, nam de zaak plots nationale proporties aan. Frans Van Cauwelaert, voorzitter van de Kamer en van CVP-signatuur, maakte de zaak aanhangig bij de aartsbisschop[15]. De vicaris-generaal van het aartsbisdom stuurde het schrijven van de kamervoorzitter prompt door naar Mgr. De Smedt, de nieuwe bisschop van Brugge, met volgende suggestie: “Misschien vindt U wel een middel om de verwarring die hij zaait te doen ophouden, met hem man en paard te doen noemen”[16].

Benoot kreeg echter de gelegenheid niet meer om zijn aantijging i.v.m. Mein Kampf te duiden. Waarschijnlijk heeft Mgr De Smedt hem ertoe gebracht een punt te zetten achter de polemiek. Zoals blijkt uit een brief van de bisschoppelijke secretaris aan de vereniging van oudstrijders, dekte de bisschop de zaak toe door zich in algemene bewoordingen uit te spreken en te bevestigen dat Benoot correct had gehandeld in Diksmuide. Daarmee was de kous af:

“De aanvallen waarvan de Eerw. Heer Benoot, zonder grond of reden, het voorwerp was in de pers, onderscheiden hem niet van de andere geestelijken. Voortdurend zijn de Bisschoppen en de priesters het slachtoffer van onrechtvaardige beschuldigingen in de pers.

Het ligt niet in de gewoonte dat de Bisschoppelijke Overheid optreedt om de aangevallen priesters te verdedigen.

P.S. In uw schrijven beweert U dat Eerw. Heer Benoot de H. Mis heeft opgedragen op de plechtigheid tot huldebetoon aan de gesneuvelde soldaten. Dat was hem verboden en Eerw. Heer Benoot heeft zich aan dit verbod onderworpen. Hij heeft er zich toe beperkt in het openbaar gebeden te zeggen, hetgeen hem niet verboden was”[17].

Tot aan zijn dood in 1968, zouden we niets meer horen van August Benoot. Deken Leo Devloo die hem goed kende, is hem nog regelmatig gaan opzoeken in Poperinge:

“Hij had nood aan vriendschap, of beter: aan mensen die wilden luisteren naar zijn urenlange uiteenzettingen over de Franse letterkunde, waarin hij zeer beslagen was. Werkelijk, een fijne geest in dit vak. Hij bleef tot de laatste jaren de goede vriend van een aantal Poperingse families”[18].

Hij was ook heel geliefd bij de jeugd:

“De misdienaars die bij hem de mis dienden in de kapel van de Zusters Penitenten, werden door hem 5 frank betaald. Van de andere priesters kregen ze niets. En bovendien zat hij niet om een kwinkslag verlegen om al dat jonge geweld te boeien. Nu nog praten zij die het kunnen weten met veel lof over pastertje Benoot, bij wie ze de mis dienden“[19].

© John Aspeslagh

Deze bijdrage maakt deel uit van

Dertig jaar uit het rijke leven van een plattelandspensionaat
Kostschool en Landbouwhuishoudschool van Kortemark
1926 – 1956

Gepubliceerd in oktober 2013

Ter inleiding ….

Vooraf wil ik er de nadruk op leggen dat het gaat om de herinneringen van een toen (1969) reeds 79-jarige. Vandaar de spellingsfouten, regiona­lismen en archaïsmen[1] die ik onverbeterd heb over­genomen. Verkeerd gespelde eigennamen werden echter systema­tisch verbe­terd[2], punctuatie en aanhalingstekens hier en daar aan­ge­past om de leesbaarheid te bevor­deren.

E.H. Reiner Deleersnijder werd geboren te Ingelmun­ster op 31 augustus 1890 en priester gewijd in 1915. Hij was achtereenvolgens leraar aan het Sint-Lode­wijkscollege te Brugge (1915)[3], leraar aan het Onze-Lieve-Vrouwecollege te Oostende[4] (1919), onderpas­toor te Menen (1924), directeur Technische School te Menen[5] (1935), pastoor te Beerst (1943) en pastoor te Werken (1951). In die laatste functie nam hij ont­slag in 1969. Hij stierf te Werken (fusiegemeente van Kortemark) op 22 september 1981. Op zijn doods­prentje staat : “Reiner was een groot man, een Vla­ming uit één stuk en een zeer ijverig en god­vruchtig priester. Als Vlaming behoorde hij tot het gezel­schap van de Blauwvoeters en van de mannen van de ‘swigenden eede’“[6].

In de omgeving van Kortemark is de herinnering aan hem nog levendig. Hij is er gekend als een intellec­tueel en bibliofiel. Behoorde Reiner Deleer­snijder ook tot de groep van priesters die om hun Vlaam­gezindheid ergens “te lande” een benoe­ming kregen, om er ver­geten te wor­den ?

© John Aspeslagh

Lerarenkorps 1920. E.H. Deleersnijder is de 3de vanaf rechts. Bron: HOUWEN (R.), Een collegemeester vertelt. Oostende, 1979.

Na de eerste oorlog was Oostende het enige college dat met Brugge de leergierige jongens kon opnemen. Maar omdat Brugge altijd wat duurder was dan de andere colleges, zoo was Oos­ten­de de grote toevlucht voor de helft van West-Vlaanderen.

Principaal Desmet[7] was er vroeg bij om zijn gehavend college te herstellen zoodat hij onmiddelijk kon heropenen en de knapen der gevluchte bevolking konnen bij hun terugkeer in ‘t college een plaatsje vinden.

Hierbij deed de slimme principaal een goede zaak. Daguren en materialen waren nog aan de voor-oorlogse prijs en werden later aan de veel hogere tarief der oorlogschade vergoed.

Stilaan keerden de uitgewekene of gemobiliseerde leeraars terug hun klas opzoeken en na een jaar sukkelen draaide de zaak weer op volle toeren.

Principaal Desmet, die in de droevige verdeeldheid[8] onder principaal Krelly[9] gemengeld was geweest, hield eraan dat broe­derlijkheid heerschte in zijn leeraarskorps en gaf order aan de keuken om voor een zeer verzorgde tafel te zorgen. Ook in de rookzaal was er gewoonlijk veel leute en plaisier. Heftig werd er dikwijls gediscuteerd over de vlaamse belangen en de han­gen­de politieke vragen maar daarom was er noch vete noch ver­deeld­heid. Na het vier-uurtje trokken wij bij paartjes langs de Kapellestraat naar ‘t zeetje en na een gezond wande­lingje met veel frisse lucht ging het nog zoo wel om de vele oefenwer­ken te verbeteren.

Het college was de rendez-vous des middags van de omliggende pastoors wier bezoek de gelegenheid was voor het leraarskorps om met een goede fles wijn te tracteren. De wandeldagen, den Dinsdag of den Donderdag, boden ons dan de gelegenheid tot een hartelijk tegenbezoek zoodat deze vrienden van ‘t college de beste recruteurs waren voor ons leerlingental.

Vader Desmet had veel bezigheden buiten het college. Dikwijls was hij van tafel afwezig en als hij dan eens thuis noenmaal­de, tracteerde het korps, wat hem dan gelegenheid bood om zijn jongens terug te tracteren. Door dit heen en weer tracteren geraakte de voorraad wijn nogal tamelijk rap uitgeput en dan kwam het plechtig moment der nieuwe bestelling. Ieder lid van ‘t korps had daar natuurlijk medezeggenschap in. ‘t Huis Vandermeulen[10] leverde verschillende stalen wijn, die alle ‘s middags getoetst werden tot er, na vele vakkundige bemerkin­gen, ten slotte besloten werd welke soort dit maal zou besteld worden. Professor Louis De Wolf[11] had dit tooneel eens keurig beschreven en kostelijk geïllustreerd[12] in een nummer van Bie­korf[13]en ieder der deelnemers onder een teekenen­de schuil­naam[14] aangeduid. Dit verwekte gezonde leute in geheel het bisdom. Een deel der medespelers nam het luchtig op, maar het grootste deel der toetsers was erg verbolgen. Er kwam twee­spalt in ‘t leraarskorps. De ene vergaderden na het noenmaal in de rook­zaal maar de andere trokken naar de konink­lijke gaanderij en de gezellige eendracht was voor langen tijd verbroken

De leeraarswedde bedroeg eerst maar 200fr ‘s jaars, later verhoogde zij tot 200fr per trimester. Daarvan moesten de kolen en de tractaten afgehouden zoodat wij bij de driemaande­lijkse afrekeningen meermalen moesten toeleggen in plaats van iets te trekken. Gelukkig dat wij door onze post, waar wij gingen de H.Mis lezen, nog wat vergoed waren, anders moesten wij nog naar huis om onderstand!

De leerlingen waren in twee secties verdeeld : de externen en de internen, met elk hun koer en studiezaal. Zij trokken ook in twee rangen op wandeling. Na de oorlog was E.H. Odiel Spruytte[15] bewaker der externen. ‘t Was een felle filosoof die over veel zaken zijn eigen gezonde opvattingen had : Vlaams en democraat, ver op zijnen tijd vooruit. Om alle volkse redens, om te helpen aan het huishoudelijk werk, om konijneneten te gaan snijden of om boodschappen te verrichten, gaf hij royaal ontslaging van de wandeling en met de overige trok hij dan op tocht. Met de rethoriekaanders trok hij voorop, zoo verdiept in de discutie, dat hij nooit bemerkte dat de een na de ander achter zijn rug zonder democratise redenen wegslipte, zoodat hij vaak met de helft of een derde zijner jongens weder thuis kwam. Na korten tijd kwam E.H. Frans Declerck[16] uit het leger terug en dan werd het een ijzeren tucht; ‘t was uit met de democratie.

Tussen de internen en de externen boterde het niet altijd te best. De ene waren van de buiten en zeer vlaams gezind, de andere van de stad en meer belgis gezind. Met de elfde Juli hadden de internen hunne studiezaal en hun koerprachtig ver­sierd en de externen vierden niet mede, maar waren zelfs, onder het noenmaal, bij de internen binnen gebroken om geheel de versiering af te rukken. Dat was een casus belli tussen de twee secties en eischte weerwraak. Met het H. Hartefeest hadden de externen op hun beurt hunne studie schoon versierd en nu waren het de internen die na het noenmaal alles gingen aftrekken. De bewaker eischte voor die profanatie strenge sancties, maar de principaal was verstandig genoeg om er, gezien de antecedenten, enkel kwaajongenstrekken[17] in te zien.

Met vastenavond was er jaarlijks een groot liefdadigheidsfeest ten voordele der armen van het Sint Vincentius genootschap[18]. Traditie getrouw werd er dan een groot Frans drama opgevoerd met een klein Vlaams kluchtspel. Meegaande met de tijdsgeest zou ook dit omgekeerd worden. Het hoofdstuk zou een Vlaamse bewerking zijn van Schillers Wilhelm Tell[19] gevolgd door een kleine Franse klucht. E.H. Marcel Demeester[20] schilderde binst de wandeldagen de decors en ik moest de rollen aanlee­ren. De studenten speelden met hart en ziel meesterlijk hunne rol. De zaal was bomvol. Maurice Willaert[21] was een onverbe­te­lijke Tell. De dramatise spanning klom ook bij het publiek tot in het 4e bedrijf, waar bij donder en bliksem de vader de appel moest schieten van het hoofd van zijn kind. Tussen de schermen zat E.H. Demeester aan de ene zijde met een zinken plaat te rommelen en te donderen en ik al de andere kant met het bran­dende wierookvat en een doosje jagerspoeder om de bliksemflit­sen na te bootsen. Voor het fatale schot komman­deerde E.H. Demeester “een grote weerlucht” en ik, half ver­blind, schepte te veel poeder en goot een volle lepel op de gloeiende kolen, de vonken spatten in de poederdoos en die ontplofte. Een felle knal en heel ons tooneel stond vol rook. “Trekt het gordijn toe”, bevool E.H. Demeester. “Geyler is dood gedonderd”, juichte de zaal.

Daarmee waren wij er niet van af. Het 5e bedrijf moest op de markt van Altdorf de bevrijding van Zwitserland vieren … in de stralende zon en ons tooneel stond vol rook! Na een half uur werken en waaien, kregen wij die rook weder van het tooneel en konnen wij het gordijn weder openen om de apotheose te vieren. Daarna kwam nog het Frans tooneel en de feestavond eindigde een uur over tijd. De beroepsmuzikanten van ‘t orkest eischten een dubbele vergoeding omdat zij hun avondcontract in de een of andere dancing niet konnen vervul­len en al onze inkomsten hingen eraan. Hadden wij geen over­schot voor de H. Vincentiuskas, de kunstzin en de kunstsmaak onzer jongens en van ons publiek had er toch veel bij gewon­nen.

De leeraars van ‘t college, samen met de Vlaams-voelende lee­raars van ‘t atheneum, vormden de ruggegraat van het vlaamsch leven in de stad, vooral tijdens de wintermaanden. Een hotel nevens het Klein-College in de Jozef II straat werd aange­kocht[22] en wij staken geheel ons kapitaal erin. Daar werd er een gezellige leeszaal ingericht. Willem De Gruyter[23] kwam er met zijn Vlaams Volktoneel kunstige opvoeringen geven. Weke­lijks waren er gezelschaps-avonden van veelal Noord-Nederland­se kunstenaars en van hieruit werd de vlaams-voelende politiek van stad en land gevoerd. Het was het bastion van Baels[24] en Porta[25] tegenover de “Cercle catholique”[26] die aan de grote markt zetelde.

In “Ons Huis”[27] was de oudleerlingenbond gevestigd en kwam er maandelijks op een zaterdag avond bijeen. De oudleerlingen, ‘t zij aan de hogeschool studerend, ‘t zij reeds in ‘t werkelijk leven opgenomen, kwamen er trouw elkaar opzoeken en een collegeleeraar was er proost van. Die bijeenkomsten waren deugd doende en leerzaam. Natuurlijk dat er vlaamse leute gemaakt werd en dat de anecdoten uit de collegetijd werden bovengehaald. Maar regelmatig was er ook een voordracht door een of ander hoogstudent over een interressant punt uit het vak dat hij studeerde of een zeeman kwam ons vertellen over de belevenissen die zij ontmoetten in de vreemde landen waar zij op vaarden. Het jaar werd dan jollig besloten met een mossel­souper. Fantastis was soms het getal beestjes die door sommige leden werden binnengespeeld. Onnodig te zeggen dat uit dat schone vlaamse leven van “Ons Huis” er ook verscheiden schone vlaamse gezinnen gegroeid zijn. Is de zin van de opvoeding niet de toekomst zeker stellen ?

N.B. Ik was in Oostende benoemd met het groot verlof 1919 tot Sinxen 1924. Ik stond er in 7e (septième commune) en had er gewoonlijk boven de 70 leerlingen. Daar er geen enkele klas groot genoeg was, moest ik les geven in de kleine studiezaal, dan gelegen beneden op de speelplaats der externen, achter de grote studiezaal

REINER DELEERSNIJDER, Werken 1969.