Verschenen in Biekorf jg. 125 (2025), p. 468-80

Cercle du Phare, litho van Joseph Buffa in: L. Wittevrongel, Oostende rond 1850. S.l., 2022.

In 1854 was Oostende nog een militaire vestingstad, opgesloten binnen een carcan van wallen en walgrachten. Al in de 18de eeuw was de oude omwalling aan de zuidkant gesloopt voor het uitgraven van de drie handelsdokken en de nieuwe wijk van het Hazegras[1], waarrond Napoleon opnieuw vestingen liet optrekken. Grosso modo was de stad in 1854 dus beperkt tot het huidig centrum en de wijk van het Hazegras. De vestingen zouden pas helemaal worden ontmanteld tussen 1865 en 1875. Dat de stad haar militaire functie inwisselde voor het opkomende toerisme, was uiteraard bevorderlijk voor de welvaart van de bewoners.  

De unionist[2] Henri François Serruys[3] was burgemeester tussen 1835 en 1861. Na hem zou de stad tot 1959, met uitzondering van enkele jaren tijdens de Tweede Wereldoorlog, ononderbroken bestuurd blijven door liberale burgemeesters.  Rond 1850 telde ze iets meer dan 15 000 inwoners van wie bv. in 1851 amper 476 begoede inwoners waren ingeschreven op de kiezerslijsten. Zo gingen er voor de gedeeltelijke gemeenteraadsverkiezingen van datzelfde jaar in oktober 407 Oostendenaars stemmen en in november, voor de vervanging van een ontslagnemend gemeenteraadslid, amper 233[4].  

De ambitie van mondaine badstad

Eerste houten Kursaal, litho van Henri Borremans (ibidem).

Als één van de eerste op het Europees vasteland was Oostende van plan zich te profileren als ‘badstad’. “Les gens en bonne santé hument avec délices l’air pur et fortifiant de la mer; les malades guérissent ou espèrent guérir des vingt-cinq ou trente affections dont (…) les bains de mer sont l’antidote souverain“, schreef  L’Indépendance Belge[5]. Een belangrijke troef voor de stad was het verblijf tijdens de zomermaanden van de Belgische koninklijke familie. Het was trouwens in een herenhuis in de Langestraat[6] dat de eerste koningin Louise-Marie in 1850 overleed. Het bezoek in 1843 en 1850 van de Engelse koningin Victoria aan haar oom Leopold in Oostende, was een extra stimulans voor de toeristische ambitie van de stad. Hetzelfde gold ook voor de spoorweg die al in 1838 tot vlak voor de Oostendse omwalling was doorgetrokken. Zes jaar later verrees ter hoogte van het Mercatordok het eerste station binnen de stadsmuren.

De medaille had natuurlijk ook een keerzijde voor de prille badstad: de povere kwaliteit van het drinkwater,  pas na de Eerste Wereldoorlog definitief geoptimaliseerd door aanvoer uit de Ardennen, en de gebrekkige riolering die ook pas in het begin van de 20ste eeuw volledig zou worden vernieuwd. Verder was er In de stad geen slachthuis die naam waardig en werden de dieren in de slagerijen geslacht met alle ongemakken van dien: “Il y dans l’intérieur de la ville, dans les rues les plus fréquentées, une foule de petites tueries à l’usage des bouchers (…); on a pu voir pendant l’été dernier, dans de petits magasins ouverts, aux regards du public, des bouchers abattre des bœufs, des veaux, et faire couler dans la rue un ruisseau de sang. Nous regardons la construction d’un nouvel abattoir, dans un lieu isolé, comme un travail tout aussi urgent que la construction des nouveaux égouts”. Vijf jaar later was er nog niets veranderd. In een lezersbrief vermeldde een toerist toen dezelfde klachten en voegde eraan toe: “Un Ostendais, auquel je faisais ces réflexions, se mit à rire et me dit qu’on y était parfaitement accoutumé“[7].

Lees verder in Biekorf jg. 125 (2025), p. 468-80