Verschenen in Biekorf jg. 125 (2025), p. 468-80

Cercle du Phare, litho van Joseph Buffa in: L. Wittevrongel, Oostende rond 1850. S.l., 2022.

In 1854 was Oostende nog een militaire vestingstad, opgesloten binnen een carcan van wallen en walgrachten. Al in de 18de eeuw was de oude omwalling aan de zuidkant gesloopt voor het uitgraven van de drie handelsdokken en de nieuwe wijk van het Hazegras[1], waarrond Napoleon opnieuw vestingen liet optrekken. Grosso modo was de stad in 1854 dus beperkt tot het huidig centrum en de wijk van het Hazegras. De vestingen zouden pas helemaal worden ontmanteld tussen 1865 en 1875. Dat de stad haar militaire functie inwisselde voor het opkomende toerisme, was uiteraard bevorderlijk voor de welvaart van de bewoners.  

De unionist[2] Henri François Serruys[3] was burgemeester tussen 1835 en 1861. Na hem zou de stad tot 1959, met uitzondering van enkele jaren tijdens de Tweede Wereldoorlog, ononderbroken bestuurd blijven door liberale burgemeesters.  Rond 1850 telde ze iets meer dan 15 000 inwoners van wie bv. in 1851 amper 476 begoede inwoners waren ingeschreven op de kiezerslijsten. Zo gingen er voor de gedeeltelijke gemeenteraadsverkiezingen van datzelfde jaar in oktober 407 Oostendenaars stemmen en in november, voor de vervanging van een ontslagnemend gemeenteraadslid, amper 233[4].   Continue reading →

Lees in De Plate, jg 54 (2025), nr 8, 9 en 10, oktober- december 2025. 

In de eerste helft van vorige eeuw doken heel wat plannen op om de stad mooier en aantrekkelijker te maken voor de Oostendenaars en de toeristen. Sommige projecten waren eigenlijk niet veel meer dan aankondigingspolitiek van het stadsbestuur, andere kwamen uit de pen van op sensatie beluste journalisten. Meestal werden ze binnen de kortste keren geschrapt wegens onuitvoerbaar of te duur of achterhaald. Ze lieten wel sporen na in de lokale pers.

De lokale kranten speelden in die tijd de rol die vandaag weggelegd is voor de ombudsman, voor advies- of wijkcomités of voor de sociale media. Via de bladen kregen de openbare besturen feedback van de burgers. Redacteurs en lezers dachten mee over het beleid en de beslissingen van de overheid, gaven kritiek en reikten soms alternatieven aan. Het schepencollege werd attent gemaakt op mistoestanden of gevaarlijke situaties die het stadsbestuur ontgaan waren of waaraan het niet de nodige aandacht had besteed. Continue reading →

Bijdrage verschenen in Wetenschappelijke Tijdingen,
jg. 82, 2023/2, pp. 101-161

Alhoewel na de Eerste Wereldoorlog amper 10% van de Oostendse bevolking Frans sprak in het dagelijks leven, werd deze groep in die taal bediend door de stadsadministratie. De nieuwe taalwetgeving van 1921 en 1932 die voor het eerst gebaseerd was op het territorialiteitsprincipe en op de eentaligheid van de Vlaamse arrondissementen, was enkel van toepassing op het bestuur, het onderwijs ingericht of betoelaagd door de Staat, het gerecht en het leger. In de privésfeer, in handel en nijverheid, zelfs in het vrij onderwijs bleef het taalgebruik volledig vrij.

De liberale pers en politici bleven zich het hardst vastklampen aan het gebruik van het Frans in het openbaar leven en probeerden de privileges van de Oostendse Franstaligen te verankeren. De Katholieke Partij was verdeeld. In tegenstelling tot haar conservatieve vleugel die om electorale redenen bleef vasthouden aan de tweetaligheid, kozen de christendemocratische en de Vlaamsgezinde vleugels van de partij resoluut voor eentaligheid. De socialistische mandatarissen waren eerder koele minnaars van de nieuwe taalwetgeving. Het was vooral wegens hun gebrekkige kennis van het Frans dat ze zich schaarden achter het gebruik van het Nederlands in de gemeenteraad.

De liberalen die gedurende zo’n vijftig jaar de absolute meerderheid hadden behaald in het stadsbestuur, waren na de verkiezingen van 1921 verplicht om een coalitie te vormen, eerst met de conservatieve katholieken en later met de socialisten.  Continue reading →

Verschenen in Biekorf
jaargang 122 (2022), pp. 106-12

In 1929 was het merendeel van de Oostendenaars ervan overtuigd dat Leopold II recht had op een groot monument vanwege bewezen diensten aan de stad. Met middelen afkomstig uit zijn Congo-Vrijstaat had hij Oostende immers verfraaid en laten uitgroeien tot wat toen nog “de Koningin der Badsteden” heette. De bewoordingen in de lokale pers logen er niet om: “den grooten weldoener onzer stad“, “de groote figuur van Leopold II“, “un des plus grands monarques des temps modernes“, “le Génial Colonisateur, le Bâtisseur, qui a donné un merveilleux essor à son Pays et à la côte en particulier” …

Over het concept van het monument en de uitvoering ervan door de gebroeders Alfred (1889-1967) en Antoine Courtens (1899-1969), vonden we weinig kritiek. Alleen de voorstelling van de koning te paard werd hier en daar in vraag gesteld omdat de Oostendenaars hem voornamelijk gekend hadden als wandelaar langs de zeepromenade. Bovendien was zijn pose op het paard niet deze van een ruiter, maar van een jockey (‘à l’américaine’), schreef Pourquoi pas.

Toch bleef het standbeeld gedurende de hele zomer en het najaar 1929 de krantenkoppen halen. Hamvraag was nu of de gekozen locatie wel de beste was. Het stadsbestuur had immers op 14 juni 1929 geopteerd voor de Drie Gapers. Aan die beslissing was een hele procedure voorafgegaan. Schepencollege en gemeenteraad hadden voor het ontwerp en de keuze van de site een jury aangesteld van wie het voorstel gunstig advies had gekregen van de commissies Schone Kunsten en Openbare Werken, respectievelijk voorgezeten door de liberale schepen Georges Verhaeghe en de katholieke schepen Alphonse Elleboudt. Continue reading →

Verschenen in Biekorf
Jaargang 121 (juni 2021), pp. 187-210.

Na een onderbreking van bijna vijf jaar tijdens de Eerste Wereldoorlog, verschenen in 1919 de lokale kranten weer: De Zeewacht en Duinengalm, beide van Vlaams-katholieke strekking[1], en Le Carillon en L’Echo d’Ostende, spreekbuis van de verfranste antiklerikale liberale bourgeoisie. Le Littoral, orgaan van de Franstalige katholieken, zou pas in 1929 terug verschijnen zodat we informatie uit die politieke strekking missen voor het eerste naoorlogse decennium. Over de houding van het stadsbestuur i.v.m. de taalproblematiek, vonden we veelvuldige informatie in de Bulletin Communal d’Ostende waarvan de naam als gevolg van de nieuwe taalwetgeving werd vernederlandst in Gemeenteblad der Stad Oostende[2].

Tijdens de Eerste Wereldoorlog was in Oostende een kleine activistische kern aan het werk die, met de steun van de Duitse bezetter, aan de kar duwde om een aantal Vlaamse eisen te realiseren, o.a. zelfbestuur voor Vlaanderen en vernederlandsing van de Gentse universiteit. De plaatselijke Kommandantur stond er op dat alle correspondentie met haar in het Duits of in het Vlaams gebeurde. Franstalige straatnamen, uithangborden en opschriften moesten uit het straatbeeld verdwijnen. Het activisme zou in Oostende geen succesnummer worden en de lokale voormannen, o.a. Eugeen Everaert (1880-1976) en Eugeen Van Oye (1840-1926), hadden zich bijzonder gehaat gemaakt bij de bevolking[3]. In 1920 volgden de processen tegen de activisten. De Franstalige bourgeoisie profiteerde ervan om de Vlaamse Beweging zoveel mogelijk schade toe te brengen door haar onder andere ongenuanceerd te bestempelen als “néo-activisme”. Na de oorlog zouden voornamelijk de Frontpartij – waarbinnen ex-activisten en “Fronters” elkaar hadden gevonden – en de Vlaamsgezinde vleugel van de Katholieke Partij trachten een aantal Vlaamse eisen opnieuw op de parlementaire agenda te plaatsen. Continue reading →